{"id":2663,"date":"2025-09-11T19:39:28","date_gmt":"2025-09-11T19:39:28","guid":{"rendered":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/?p=2663"},"modified":"2025-09-11T19:39:28","modified_gmt":"2025-09-11T19:39:28","slug":"transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/","title":{"rendered":"Transformaci\u00f3n digital PyME: gu\u00eda pr\u00e1ctica para empezar"},"content":{"rendered":"<p data-start=\"405\" data-end=\"799\">La transformaci\u00f3n digital dej\u00f3 de ser una opci\u00f3n para las peque\u00f1as y medianas empresas: hoy es una necesidad de supervivencia. En M\u00e9xico, seg\u00fan datos de la AMVO y el INEGI, m\u00e1s del 60% de los consumidores investigan o compran en l\u00ednea antes de tomar una decisi\u00f3n de compra. Sin embargo, gran parte de las PYMEs todav\u00eda operan con procesos manuales, registros en papel o sin presencia digital.<\/p>\n<p data-start=\"801\" data-end=\"1114\">El problema es que muchas veces se habla de transformaci\u00f3n digital como algo lejano, complejo o exclusivo de grandes corporativos. La realidad es que <strong data-start=\"951\" data-end=\"985\">la transformaci\u00f3n digital PyME<\/strong> puede comenzar con pasos simples, accesibles y progresivos, que no requieren grandes presupuestos, pero s\u00ed visi\u00f3n estrat\u00e9gica.<\/p>\n<p data-start=\"1116\" data-end=\"1286\">En esta gu\u00eda de m\u00e1s de 1,500 palabras te explico <strong data-start=\"1165\" data-end=\"1236\">qu\u00e9 es, por qu\u00e9 importa y c\u00f3mo dar los primeros pasos en tu empresa<\/strong>, con ejemplos, herramientas y consejos pr\u00e1cticos.<\/p>\n<hr data-start=\"1288\" data-end=\"1291\" \/>\n<h2 data-start=\"1293\" data-end=\"1342\">\u00bfQu\u00e9 es la transformaci\u00f3n digital en una PyME?<\/h2>\n<p data-start=\"1344\" data-end=\"1529\">La <strong data-start=\"1347\" data-end=\"1378\">transformaci\u00f3n digital PyME<\/strong> es el proceso de integrar tecnolog\u00edas digitales en todas las \u00e1reas del negocio para mejorar su eficiencia, competitividad y experiencia del cliente.<\/p>\n<p data-start=\"1531\" data-end=\"1600\">No se trata solo de tener una p\u00e1gina web o redes sociales, sino de:<\/p>\n<ul data-start=\"1601\" data-end=\"1814\">\n<li data-start=\"1601\" data-end=\"1667\">\n<p data-start=\"1603\" data-end=\"1667\">Digitalizar procesos internos (inventarios, ventas, finanzas).<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"1668\" data-end=\"1715\">\n<p data-start=\"1670\" data-end=\"1715\">Conectar con clientes en canales digitales.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"1716\" data-end=\"1761\">\n<p data-start=\"1718\" data-end=\"1761\">Usar datos para tomar mejores decisiones.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"1762\" data-end=\"1814\">\n<p data-start=\"1764\" data-end=\"1814\">Automatizar tareas para ahorrar tiempo y dinero.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p data-start=\"1816\" data-end=\"1908\">\ud83d\udc49 En pocas palabras: <strong data-start=\"1838\" data-end=\"1907\">usar la tecnolog\u00eda para trabajar mejor, vender m\u00e1s y gastar menos<\/strong>.<\/p>\n<hr data-start=\"1910\" data-end=\"1913\" \/>\n<h2 data-start=\"1915\" data-end=\"1967\">\u00bfPor qu\u00e9 es clave la transformaci\u00f3n digital PyME?<\/h2>\n<ol data-start=\"1969\" data-end=\"2375\">\n<li data-start=\"1969\" data-end=\"2056\">\n<p data-start=\"1972\" data-end=\"2056\"><strong data-start=\"1972\" data-end=\"1988\">Competencia:<\/strong> tus clientes ya est\u00e1n en internet; si t\u00fa no, tus competidores s\u00ed.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"2057\" data-end=\"2115\">\n<p data-start=\"2060\" data-end=\"2115\"><strong data-start=\"2060\" data-end=\"2075\">Eficiencia:<\/strong> reduces errores y tareas repetitivas.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"2116\" data-end=\"2185\">\n<p data-start=\"2119\" data-end=\"2185\"><strong data-start=\"2119\" data-end=\"2137\">Escalabilidad:<\/strong> puedes crecer sin que tus costos se disparen.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"2186\" data-end=\"2277\">\n<p data-start=\"2189\" data-end=\"2277\"><strong data-start=\"2189\" data-end=\"2217\">Experiencia del cliente:<\/strong> das respuestas m\u00e1s r\u00e1pidas y un servicio m\u00e1s profesional.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"2278\" data-end=\"2375\">\n<p data-start=\"2281\" data-end=\"2375\"><strong data-start=\"2281\" data-end=\"2297\">Resiliencia:<\/strong> en crisis como la pandemia, las empresas digitalizadas sobrevivieron mejor.<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p data-start=\"2377\" data-end=\"2492\">En M\u00e9xico, el 75% de las PYMEs que adoptaron herramientas digitales aumentaron ventas o mejoraron su productividad.<\/p>\n<hr data-start=\"2494\" data-end=\"2497\" \/>\n<h2 data-start=\"2499\" data-end=\"2536\">Paso 1: Eval\u00faa tu punto de partida<\/h2>\n<p data-start=\"2538\" data-end=\"2573\">Antes de digitalizar, preg\u00fantate:<\/p>\n<ul data-start=\"2574\" data-end=\"2763\">\n<li data-start=\"2574\" data-end=\"2629\">\n<p data-start=\"2576\" data-end=\"2629\">\u00bfQu\u00e9 procesos son m\u00e1s lentos o generan m\u00e1s errores?<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"2630\" data-end=\"2686\">\n<p data-start=\"2632\" data-end=\"2686\">\u00bfC\u00f3mo se comunican actualmente los clientes contigo?<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"2687\" data-end=\"2763\">\n<p data-start=\"2689\" data-end=\"2763\">\u00bfQu\u00e9 herramientas digitales ya usas (aunque sea un WhatsApp o un Excel)?<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p data-start=\"2765\" data-end=\"2886\">\ud83d\udc49 Un diagn\u00f3stico b\u00e1sico te permite priorizar. No se trata de digitalizar todo de golpe, sino empezar por lo m\u00e1s cr\u00edtico.<\/p>\n<hr data-start=\"2888\" data-end=\"2891\" \/>\n<h2 data-start=\"2893\" data-end=\"2943\">Paso 2: Digitaliza la comunicaci\u00f3n con clientes<\/h2>\n<p data-start=\"2945\" data-end=\"3048\">Para muchas PYMEs, el primer paso de la <strong data-start=\"2985\" data-end=\"3011\">transformaci\u00f3n digital<\/strong> es estar donde est\u00e1n sus clientes.<\/p>\n<p data-start=\"3050\" data-end=\"3069\">Acciones simples:<\/p>\n<ul data-start=\"3070\" data-end=\"3333\">\n<li data-start=\"3070\" data-end=\"3122\">\n<p data-start=\"3072\" data-end=\"3122\">Tener p\u00e1gina web b\u00e1sica con contacto y cat\u00e1logo.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"3123\" data-end=\"3203\">\n<p data-start=\"3125\" data-end=\"3203\">Crear perfiles en redes sociales relevantes (Facebook, Instagram, LinkedIn).<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"3204\" data-end=\"3268\">\n<p data-start=\"3206\" data-end=\"3268\">Implementar <strong data-start=\"3218\" data-end=\"3239\">WhatsApp Business<\/strong> para atenci\u00f3n y cat\u00e1logos.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"3269\" data-end=\"3333\">\n<p data-start=\"3271\" data-end=\"3333\">Usar correos electr\u00f3nicos profesionales (no Gmail gen\u00e9rico).<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p data-start=\"3335\" data-end=\"3414\">\ud83d\udca1 Esto no requiere grandes inversiones y aumenta la credibilidad de inmediato.<\/p>\n<hr data-start=\"3416\" data-end=\"3419\" \/>\n<h2 data-start=\"3421\" data-end=\"3466\">Paso 3: Implementa herramientas de gesti\u00f3n<\/h2>\n<p data-start=\"3468\" data-end=\"3563\">Las tareas internas tambi\u00e9n necesitan digitalizaci\u00f3n. Algunas opciones accesibles para PYMEs:<\/p>\n<ul data-start=\"3564\" data-end=\"3817\">\n<li data-start=\"3564\" data-end=\"3627\">\n<p data-start=\"3566\" data-end=\"3627\"><strong data-start=\"3566\" data-end=\"3591\">Inventarios y ventas:<\/strong> Alegra, Bind ERP, Zoho Inventory.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"3628\" data-end=\"3693\">\n<p data-start=\"3630\" data-end=\"3693\"><strong data-start=\"3630\" data-end=\"3661\">Facturaci\u00f3n y contabilidad:<\/strong> QuickBooks, CONTPAQi, Alegra.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"3694\" data-end=\"3747\">\n<p data-start=\"3696\" data-end=\"3747\"><strong data-start=\"3696\" data-end=\"3721\">Gesti\u00f3n de proyectos:<\/strong> Trello, Asana, ClickUp.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"3748\" data-end=\"3817\">\n<p data-start=\"3750\" data-end=\"3817\"><strong data-start=\"3750\" data-end=\"3780\">CRM (gesti\u00f3n de clientes):<\/strong> HubSpot (plan gratuito), Zoho CRM.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p data-start=\"3819\" data-end=\"3918\">\ud83d\udc49 Empieza con herramientas gratuitas o de bajo costo; la clave es que tu equipo aprenda a usarlas.<\/p>\n<hr data-start=\"3920\" data-end=\"3923\" \/>\n<h2 data-start=\"3925\" data-end=\"3953\">Paso 4: Aprovecha la nube<\/h2>\n<p data-start=\"3955\" data-end=\"4062\">La nube permite guardar informaci\u00f3n y trabajar de forma colaborativa sin depender de servidores costosos.<\/p>\n<p data-start=\"4064\" data-end=\"4094\">Opciones b\u00e1sicas para PYMEs:<\/p>\n<ul data-start=\"4095\" data-end=\"4269\">\n<li data-start=\"4095\" data-end=\"4160\">\n<p data-start=\"4097\" data-end=\"4160\"><strong data-start=\"4097\" data-end=\"4118\">Google Workspace:<\/strong> correos, drive, documentos compartidos.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"4161\" data-end=\"4223\">\n<p data-start=\"4163\" data-end=\"4223\"><strong data-start=\"4163\" data-end=\"4181\">Microsoft 365:<\/strong> similar, con m\u00e1s opciones de ofim\u00e1tica.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"4224\" data-end=\"4269\">\n<p data-start=\"4226\" data-end=\"4269\"><strong data-start=\"4226\" data-end=\"4244\">Dropbox o Box:<\/strong> almacenamiento simple.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p data-start=\"4271\" data-end=\"4357\">\ud83d\udc49 Tener documentos en la nube evita p\u00e9rdidas de informaci\u00f3n y mejora la colaboraci\u00f3n.<\/p>\n<hr data-start=\"4359\" data-end=\"4362\" \/>\n<h2 data-start=\"4364\" data-end=\"4394\">Paso 5: Automatiza procesos<\/h2>\n<p data-start=\"4396\" data-end=\"4468\">La automatizaci\u00f3n ahorra tiempo y reduce errores. Ejemplos aplicables:<\/p>\n<ul data-start=\"4469\" data-end=\"4730\">\n<li data-start=\"4469\" data-end=\"4530\">\n<p data-start=\"4471\" data-end=\"4530\"><strong data-start=\"4471\" data-end=\"4491\">Email marketing:<\/strong> Mailchimp, Brevo (antes Sendinblue).<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"4531\" data-end=\"4601\">\n<p data-start=\"4533\" data-end=\"4601\"><strong data-start=\"4533\" data-end=\"4557\">Cobranza autom\u00e1tica:<\/strong> recordatorios de pago v\u00eda CRM o WhatsApp.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"4602\" data-end=\"4680\">\n<p data-start=\"4604\" data-end=\"4680\"><strong data-start=\"4604\" data-end=\"4641\">Reportes financieros autom\u00e1ticos:<\/strong> usando ERPs o contabilidad en l\u00ednea.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"4681\" data-end=\"4730\">\n<p data-start=\"4683\" data-end=\"4730\"><strong data-start=\"4683\" data-end=\"4728\">Respuestas autom\u00e1ticas en redes sociales.<\/strong><\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p data-start=\"4732\" data-end=\"4823\">\ud83d\udca1 Cada hora ahorrada en tareas repetitivas es una hora m\u00e1s para atender clientes o vender.<\/p>\n<hr data-start=\"4825\" data-end=\"4828\" \/>\n<h2 data-start=\"4830\" data-end=\"4872\">Paso 6: Usa datos para tomar decisiones<\/h2>\n<p data-start=\"4874\" data-end=\"4963\">Muchas PYMEs deciden con intuici\u00f3n. Con digitalizaci\u00f3n, puedes basarte en datos reales:<\/p>\n<ul data-start=\"4964\" data-end=\"5115\">\n<li data-start=\"4964\" data-end=\"5002\">\n<p data-start=\"4966\" data-end=\"5002\">Ventas por producto, zona o canal.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"5003\" data-end=\"5031\">\n<p data-start=\"5005\" data-end=\"5031\">Productos m\u00e1s rentables.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"5032\" data-end=\"5071\">\n<p data-start=\"5034\" data-end=\"5071\">Clientes m\u00e1s frecuentes y valiosos.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"5072\" data-end=\"5115\">\n<p data-start=\"5074\" data-end=\"5115\">Tiempos promedio de entrega o atenci\u00f3n.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p data-start=\"5117\" data-end=\"5222\">\ud83d\udc49 Incluso un simple reporte de Excel con datos bien organizados puede transformar tu toma de decisiones.<\/p>\n<hr data-start=\"5224\" data-end=\"5227\" \/>\n<h2 data-start=\"5229\" data-end=\"5260\">Paso 7: Capacita a tu equipo<\/h2>\n<p data-start=\"5262\" data-end=\"5315\">La tecnolog\u00eda no sirve si el equipo no sabe usarla.<\/p>\n<ul data-start=\"5316\" data-end=\"5447\">\n<li data-start=\"5316\" data-end=\"5358\">\n<p data-start=\"5318\" data-end=\"5358\">Haz capacitaciones cortas y pr\u00e1cticas.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"5359\" data-end=\"5399\">\n<p data-start=\"5361\" data-end=\"5399\">Usa tutoriales gratuitos en YouTube.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"5400\" data-end=\"5447\">\n<p data-start=\"5402\" data-end=\"5447\">Define responsables digitales en cada \u00e1rea.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p data-start=\"5449\" data-end=\"5518\">\ud83d\udc49 La transformaci\u00f3n digital PyME es tanto cultural como tecnol\u00f3gica.<\/p>\n<hr data-start=\"5520\" data-end=\"5523\" \/>\n<h2 data-start=\"5525\" data-end=\"5558\">Paso 8: Protege tu informaci\u00f3n<\/h2>\n<p data-start=\"5560\" data-end=\"5607\">La digitalizaci\u00f3n sin seguridad es un riesgo.<\/p>\n<ul data-start=\"5608\" data-end=\"5785\">\n<li data-start=\"5608\" data-end=\"5673\">\n<p data-start=\"5610\" data-end=\"5673\">Usa contrase\u00f1as seguras y gestores como LastPass o 1Password.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"5674\" data-end=\"5704\">\n<p data-start=\"5676\" data-end=\"5704\">Haz respaldos autom\u00e1ticos.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"5705\" data-end=\"5785\">\n<p data-start=\"5707\" data-end=\"5785\">Capacita al personal en prevenci\u00f3n de fraudes digitales (phishing, malware).<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p data-start=\"5787\" data-end=\"5871\">\ud83d\udca1 La ciberseguridad no es solo para corporativos; cualquier PyME puede ser v\u00edctima.<\/p>\n<hr data-start=\"5873\" data-end=\"5876\" \/>\n<h2 data-start=\"5878\" data-end=\"5927\">Estrategias de bajo costo para PYMEs mexicanas<\/h2>\n<ol data-start=\"5929\" data-end=\"6232\">\n<li data-start=\"5929\" data-end=\"5972\">\n<p data-start=\"5932\" data-end=\"5972\"><strong data-start=\"5932\" data-end=\"5970\">WhatsApp Business como CRM ligero.<\/strong><\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"5973\" data-end=\"6030\">\n<p data-start=\"5976\" data-end=\"6030\"><strong data-start=\"5976\" data-end=\"6028\">Facebook e Instagram como vitrinas de productos.<\/strong><\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"6031\" data-end=\"6101\">\n<p data-start=\"6034\" data-end=\"6101\"><strong data-start=\"6034\" data-end=\"6099\">Google Mi Negocio para aparecer en mapas y b\u00fasquedas locales.<\/strong><\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"6102\" data-end=\"6167\">\n<p data-start=\"6105\" data-end=\"6167\"><strong data-start=\"6105\" data-end=\"6165\">Tiendanube o Shopify para vender en l\u00ednea sin programar.<\/strong><\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"6168\" data-end=\"6232\">\n<p data-start=\"6171\" data-end=\"6232\"><strong data-start=\"6171\" data-end=\"6202\">Pagos digitales accesibles:<\/strong> MercadoPago, Conekta, Clip.<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p data-start=\"6234\" data-end=\"6320\">\ud83d\udc49 La clave es elegir 2\u20133 herramientas y dominarlas, no intentar todo al mismo tiempo.<\/p>\n<hr data-start=\"6322\" data-end=\"6325\" \/>\n<h2 data-start=\"6327\" data-end=\"6379\">Errores comunes en la transformaci\u00f3n digital PyME<\/h2>\n<ul data-start=\"6381\" data-end=\"6614\">\n<li data-start=\"6381\" data-end=\"6427\">\n<p data-start=\"6383\" data-end=\"6427\">Pensar que es solo \u201ctener redes sociales\u201d.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"6428\" data-end=\"6496\">\n<p data-start=\"6430\" data-end=\"6496\">Querer implementar todo a la vez (genera saturaci\u00f3n y abandono).<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"6497\" data-end=\"6550\">\n<p data-start=\"6499\" data-end=\"6550\">Comprar software caro que el equipo no sabe usar.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"6551\" data-end=\"6586\">\n<p data-start=\"6553\" data-end=\"6586\">No medir resultados ni mejoras.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"6587\" data-end=\"6614\">\n<p data-start=\"6589\" data-end=\"6614\">No capacitar al equipo.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<hr data-start=\"6616\" data-end=\"6619\" \/>\n<h2 data-start=\"6621\" data-end=\"6678\">Preguntas frecuentes sobre transformaci\u00f3n digital PyME<\/h2>\n<p data-start=\"6680\" data-end=\"6861\"><strong data-start=\"6680\" data-end=\"6744\">1. \u00bfNecesito invertir mucho dinero para digitalizar mi PyME?<\/strong><br data-start=\"6744\" data-end=\"6747\" \/>No. Puedes comenzar con herramientas gratuitas o de bajo costo (Google Workspace, WhatsApp Business, Mailchimp).<\/p>\n<p data-start=\"6863\" data-end=\"7026\"><strong data-start=\"6863\" data-end=\"6917\">2. \u00bfQu\u00e9 pasa si mis empleados no son tecnol\u00f3gicos?<\/strong><br data-start=\"6917\" data-end=\"6920\" \/>Empieza con capacitaciones simples y progresivas. La transformaci\u00f3n digital es m\u00e1s cultural que t\u00e9cnica.<\/p>\n<p data-start=\"7028\" data-end=\"7171\"><strong data-start=\"7028\" data-end=\"7087\">3. \u00bfQu\u00e9 es m\u00e1s importante, p\u00e1gina web o redes sociales?<\/strong><br data-start=\"7087\" data-end=\"7090\" \/>Ambos son importantes, pero la web es tu \u201ccasa digital\u201d y genera m\u00e1s confianza.<\/p>\n<p data-start=\"7173\" data-end=\"7325\"><strong data-start=\"7173\" data-end=\"7227\">4. \u00bfCu\u00e1nto tiempo tarda la transformaci\u00f3n digital?<\/strong><br data-start=\"7227\" data-end=\"7230\" \/>Es un proceso continuo, no un proyecto \u00fanico. Lo ideal es avanzar paso a paso cada trimestre.<\/p>\n<hr data-start=\"7327\" data-end=\"7330\" \/>\n<h2 data-start=\"7332\" data-end=\"7395\">Checklist r\u00e1pido para iniciar la transformaci\u00f3n digital PyME<\/h2>\n<ol data-start=\"7397\" data-end=\"7736\">\n<li data-start=\"7397\" data-end=\"7429\">\n<p data-start=\"7400\" data-end=\"7429\">Eval\u00faa tu punto de partida.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"7430\" data-end=\"7497\">\n<p data-start=\"7433\" data-end=\"7497\">Crea presencia digital b\u00e1sica (web, redes, WhatsApp Business).<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"7498\" data-end=\"7549\">\n<p data-start=\"7501\" data-end=\"7549\">Implementa herramientas de gesti\u00f3n accesibles.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"7550\" data-end=\"7594\">\n<p data-start=\"7553\" data-end=\"7594\">Usa la nube para almacenar y colaborar.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"7595\" data-end=\"7630\">\n<p data-start=\"7598\" data-end=\"7630\">Automatiza tareas repetitivas.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"7631\" data-end=\"7673\">\n<p data-start=\"7634\" data-end=\"7673\">Empieza a tomar decisiones con datos.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"7674\" data-end=\"7700\">\n<p data-start=\"7677\" data-end=\"7700\">Capacita a tu equipo.<\/p>\n<\/li>\n<li data-start=\"7701\" data-end=\"7736\">\n<p data-start=\"7704\" data-end=\"7736\">Refuerza la seguridad digital.<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n<h2 data-start=\"7743\" data-end=\"7756\">Conclusi\u00f3n<\/h2>\n<p data-start=\"7758\" data-end=\"8028\">La <strong data-start=\"7761\" data-end=\"7792\">transformaci\u00f3n digital PyME<\/strong> no es un lujo, es la base para competir y sobrevivir en mercados cada vez m\u00e1s digitales. No se trata de comprar tecnolog\u00eda cara, sino de usar herramientas accesibles, dar pasos firmes y formar un equipo que adopte la cultura digital.<\/p>\n<p data-start=\"8030\" data-end=\"8168\">Con comunicaci\u00f3n digital, automatizaci\u00f3n, datos y seguridad, tu PyME puede aumentar productividad, reducir costos y atraer m\u00e1s clientes.<\/p>\n<p data-start=\"8170\" data-end=\"8260\">Recuerda: lo importante no es correr, sino <strong data-start=\"8213\" data-end=\"8259\">empezar cuanto antes y avanzar paso a paso<\/strong>.<\/p>\n<div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n<p id=\"pvc_stats_2663\" class=\"pvc_stats all  \" data-element-id=\"2663\" style=\"\"><i class=\"pvc-stats-icon medium\" aria-hidden=\"true\"><svg aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\" data-prefix=\"far\" data-icon=\"chart-bar\" role=\"img\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 512 512\" class=\"svg-inline--fa fa-chart-bar fa-w-16 fa-2x\"><path fill=\"currentColor\" d=\"M396.8 352h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V108.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v230.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zm-192 0h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V140.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v198.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zm96 0h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V204.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v134.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zM496 400H48V80c0-8.84-7.16-16-16-16H16C7.16 64 0 71.16 0 80v336c0 17.67 14.33 32 32 32h464c8.84 0 16-7.16 16-16v-16c0-8.84-7.16-16-16-16zm-387.2-48h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8v-70.4c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v70.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8z\" class=\"\"><\/path><\/svg><\/i> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"16\" height=\"16\" alt=\"Loading\" src=\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-content\/plugins\/page-views-count\/ajax-loader-2x.gif\" border=0 \/><\/p>\n<div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>La transformaci\u00f3n digital dej\u00f3 de ser una opci\u00f3n para las peque\u00f1as y medianas empresas: hoy es una necesidad de supervivencia. En M\u00e9xico, seg\u00fan datos de la AMVO y el INEGI, m\u00e1s del 60% de los consumidores investigan o compran en l\u00ednea antes de tomar una decisi\u00f3n de compra. Sin embargo, gran parte de las PYMEs [&hellip;]<\/p>\n<div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n<p id=\"pvc_stats_2663\" class=\"pvc_stats all  \" data-element-id=\"2663\" style=\"\"><i class=\"pvc-stats-icon medium\" aria-hidden=\"true\"><svg aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\" data-prefix=\"far\" data-icon=\"chart-bar\" role=\"img\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 512 512\" class=\"svg-inline--fa fa-chart-bar fa-w-16 fa-2x\"><path fill=\"currentColor\" d=\"M396.8 352h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V108.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v230.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zm-192 0h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V140.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v198.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zm96 0h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V204.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v134.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zM496 400H48V80c0-8.84-7.16-16-16-16H16C7.16 64 0 71.16 0 80v336c0 17.67 14.33 32 32 32h464c8.84 0 16-7.16 16-16v-16c0-8.84-7.16-16-16-16zm-387.2-48h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8v-70.4c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v70.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8z\" class=\"\"><\/path><\/svg><\/i> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"16\" height=\"16\" alt=\"Loading\" src=\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-content\/plugins\/page-views-count\/ajax-loader-2x.gif\" border=0 \/><\/p>\n<div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2375,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[5,13],"tags":[1267,1268,1266],"class_list":["post-2663","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-marketing","category-negocios","tag-digitalizacion-pyme","tag-herramientas-digitales-pyme","tag-transformacion-digital-pyme"],"blocksy_meta":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.0 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Transformaci\u00f3n digital PyME: gu\u00eda pr\u00e1ctica para empezar -<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Descubre c\u00f3mo iniciar la transformaci\u00f3n digital PyME. Gu\u00eda pr\u00e1ctica con pasos simples, herramientas accesibles y estrategias para peque\u00f1as empresas.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"es_ES\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Transformaci\u00f3n digital PyME: gu\u00eda pr\u00e1ctica para empezar -\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Descubre c\u00f3mo iniciar la transformaci\u00f3n digital PyME. Gu\u00eda pr\u00e1ctica con pasos simples, herramientas accesibles y estrategias para peque\u00f1as empresas.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/somoscubodeideas\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-09-11T19:39:28+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/portada-malamen95.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1640\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"924\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Noel Castro\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@cubo_ideas\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@cubo_ideas\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Escrito por\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Noel Castro\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tiempo de lectura\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"5 minutos\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/\"},\"author\":{\"name\":\"Noel Castro\",\"@id\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/#\/schema\/person\/5614e43eb76109017cff51a2c7928211\"},\"headline\":\"Transformaci\u00f3n digital PyME: gu\u00eda pr\u00e1ctica para empezar\",\"datePublished\":\"2025-09-11T19:39:28+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/\"},\"wordCount\":1181,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/portada-malamen95.png\",\"keywords\":[\"digitalizaci\u00f3n pyme\",\"herramientas digitales pyme\",\"transformaci\u00f3n digital pyme\"],\"articleSection\":[\"Marketing\",\"Negocios\"],\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/\",\"url\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/\",\"name\":\"Transformaci\u00f3n digital PyME: gu\u00eda pr\u00e1ctica para empezar -\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/portada-malamen95.png\",\"datePublished\":\"2025-09-11T19:39:28+00:00\",\"description\":\"Descubre c\u00f3mo iniciar la transformaci\u00f3n digital PyME. Gu\u00eda pr\u00e1ctica con pasos simples, herramientas accesibles y estrategias para peque\u00f1as empresas.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/portada-malamen95.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/portada-malamen95.png\",\"width\":1640,\"height\":924,\"caption\":\"transformaci\u00f3n digital pyme\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Transformaci\u00f3n digital PyME: gu\u00eda pr\u00e1ctica para empezar\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/\",\"name\":\"Cubo de Ideas\",\"description\":\"Cubo de Ideas, El Blog\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/#organization\",\"name\":\"Cubo de Ideas\",\"url\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/android-icon-72x72-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/android-icon-72x72-1.png\",\"width\":72,\"height\":72,\"caption\":\"Cubo de Ideas\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/somoscubodeideas\",\"https:\/\/x.com\/cubo_ideas\",\"https:\/\/www.instagram.com\/cubodeideas\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/#\/schema\/person\/5614e43eb76109017cff51a2c7928211\",\"name\":\"Noel Castro\",\"description\":\"LEM Noel Castro Monta\u00f1o es CEO de Cubo de Ideas, Director de Operaciones para Citosa Textiles. Asesor de nuevos mercados y estrategias digitales para el segmento Retail. Especialista en marketing para autoservicios y puntos de venta. Especialista en sistemas de gesti\u00f3n de la calidad con enfoque a la ISO 9001:2015\",\"sameAs\":[\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\"],\"url\":\"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Transformaci\u00f3n digital PyME: gu\u00eda pr\u00e1ctica para empezar -","description":"Descubre c\u00f3mo iniciar la transformaci\u00f3n digital PyME. Gu\u00eda pr\u00e1ctica con pasos simples, herramientas accesibles y estrategias para peque\u00f1as empresas.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/","og_locale":"es_ES","og_type":"article","og_title":"Transformaci\u00f3n digital PyME: gu\u00eda pr\u00e1ctica para empezar -","og_description":"Descubre c\u00f3mo iniciar la transformaci\u00f3n digital PyME. Gu\u00eda pr\u00e1ctica con pasos simples, herramientas accesibles y estrategias para peque\u00f1as empresas.","og_url":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/somoscubodeideas","article_published_time":"2025-09-11T19:39:28+00:00","og_image":[{"width":1640,"height":924,"url":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/portada-malamen95.png","type":"image\/png"}],"author":"Noel Castro","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@cubo_ideas","twitter_site":"@cubo_ideas","twitter_misc":{"Escrito por":"Noel Castro","Tiempo de lectura":"5 minutos"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/"},"author":{"name":"Noel Castro","@id":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/#\/schema\/person\/5614e43eb76109017cff51a2c7928211"},"headline":"Transformaci\u00f3n digital PyME: gu\u00eda pr\u00e1ctica para empezar","datePublished":"2025-09-11T19:39:28+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/"},"wordCount":1181,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/portada-malamen95.png","keywords":["digitalizaci\u00f3n pyme","herramientas digitales pyme","transformaci\u00f3n digital pyme"],"articleSection":["Marketing","Negocios"],"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/","url":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/","name":"Transformaci\u00f3n digital PyME: gu\u00eda pr\u00e1ctica para empezar -","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/portada-malamen95.png","datePublished":"2025-09-11T19:39:28+00:00","description":"Descubre c\u00f3mo iniciar la transformaci\u00f3n digital PyME. Gu\u00eda pr\u00e1ctica con pasos simples, herramientas accesibles y estrategias para peque\u00f1as empresas.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/#breadcrumb"},"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/portada-malamen95.png","contentUrl":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/portada-malamen95.png","width":1640,"height":924,"caption":"transformaci\u00f3n digital pyme"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/negocios\/transformacion-digital-pyme-guia-practica-para-empezar\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Transformaci\u00f3n digital PyME: gu\u00eda pr\u00e1ctica para empezar"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/#website","url":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/","name":"Cubo de Ideas","description":"Cubo de Ideas, El Blog","publisher":{"@id":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"es"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/#organization","name":"Cubo de Ideas","url":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/android-icon-72x72-1.png","contentUrl":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/android-icon-72x72-1.png","width":72,"height":72,"caption":"Cubo de Ideas"},"image":{"@id":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/somoscubodeideas","https:\/\/x.com\/cubo_ideas","https:\/\/www.instagram.com\/cubodeideas"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/#\/schema\/person\/5614e43eb76109017cff51a2c7928211","name":"Noel Castro","description":"LEM Noel Castro Monta\u00f1o es CEO de Cubo de Ideas, Director de Operaciones para Citosa Textiles. Asesor de nuevos mercados y estrategias digitales para el segmento Retail. Especialista en marketing para autoservicios y puntos de venta. Especialista en sistemas de gesti\u00f3n de la calidad con enfoque a la ISO 9001:2015","sameAs":["https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog"],"url":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/author\/admin\/"}]}},"jetpack_publicize_connections":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2663","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2663"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2663\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2664,"href":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2663\/revisions\/2664"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2375"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2663"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2663"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cubodeideas.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2663"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}